Raki (J. Kochanowski)

Analiza i interpretacja fraszki Jana Kochanowskiego „Raki”. Poznaj informacje o epoce renesansu i biografię poety w Wikipedii.

tekst interpretacja

Czcionka czerwona: wersy czytane wspak.

Raki chodzą do tyłu

Folgujmy paniom, nie sobie — ma rada,
Ma rada sobie, nie paniom folgujmy,
Miłujmy wiernie, nie jest w nich przysada,
Przysada w nich jest, nie miłujmy wiernie,
Godności trzeba, nie zanic tu cnota,
Cnota tu za nic, nie trzeba godności
Miłości pragną, nie pragną tu złota,
Złota tu pragną, nie pragną miłości,
Miłują z serca, nie patrzają zdrady,
Zdrady patrzają, nie miłują z serca,
Pilnują prawdy, nie kłamają rady,
Rady kłamają, nie pilnują prawdy,
Wiarę uprzejmą, nie dar, sobie ważą,
Ważą sobie dar, nie uprzejmą wiarę,
W miarę, nie nazbyt ciągnąć rzemień każą.
Każą rzemień ciągnąć, nie nazbyt w miarę.
Wiecznie wam służę, nie służę na chwilę,
Na chwilę służę, nie służą wam wiecznie,
Bezpiecznie wierzcie, nie rad ja omylę.
Omylę ja rad, nie wierzcie bezpiecznie.

Próba uwspółcześnienia i tłumaczenia bez zachowania rygorów wiersza

Pozwalajmy paniom na więcej – moja rada
Moja rada, sobie nie paniom pozwalajmy na więcej
Kochajmy je wiernie nie wykorzystują nas
Wykorzystują nas, nie kochajmy ich wiernie
Szanują się i są cnotliwe
Nie mają (nie znają) cnót nie mają godności (nie szanują się)
Pragną miłości a gardzą bogactwem
Chodzi im o pieniądze a nie o miłość
Kochają szczerze i nie zdradzają
Zdradzają i nie kochają szczerze
Ważna jest prawda, nie kłamią
Kłamią i nie liczą się z prawdą
Uczucia są najważniejsze a nie dobra materialne
Najważniejsze są dla nich dobra materialne a nie uczucie
Nie lubią wydawać pieniędzy ponad miarę
Kobiety wydają pieniądze ponad miarę
Piszę wam od lat i będę pisał
Nie będę pisał wiecznie o tym
Możecie mi wierzyć, nie piszę po raz pierwszy
Po raz pierwszy piszę o tym, wolałbym się mylić.

WARIANT I – hołd dla kobiet

Czytamy fraszkę od lewej do prawej strony.

Każdy wers ma pierwsze znaczenie czytane od lewej strony i drugie, przeciwstawne czytane od strony prawej. Stąd tytuł „Raki” – to aluzja do skorupiaków często pojawiających się w dawnej polskiej kuchni jako przysmak – a głównie do ich poruszania się: chodzą do przodu a pływają do tyłu. Tak więc wiersz ten ma dwa znaczenia prawdziwe i przeciwstawne, jest zbiorem komplementów i wad w jednym.

Fraszka mówi prawdę o kobietach, którym należy na wszystko pozwalać (folgować) i być wiernym. Są warte (godne) miłości lub też szanują się i posiadają same pozytywne cechy (cnoty). Pragną od mężczyzn miłości a nie bogactw (złota). kochają i są stałe w uczuciach, nie zdradzają swoich wybranków. Stoją zawsze po stronie prawdy, są prawdomówne i nie lubią kłamstw (nie kłamają rady). Ważniejsze od podarunków są dla nich uczucia i nie wydają ponad miarę pieniędzy (ciągnąć rzemień każą – otwierać sakiewkę, czyli wydawać pieniądze – zabierać komuś sakiewkę, współcześnie portfel). Fraszka kończy się zapewnieniem poety, apostrofą do kobiet. Zna je od lat (nie służę na chwilę), mogą mu wierzyć, bo nie wprowadza ich w błąd.

Dama z łasiczką – ideał piękna

WARIANT II – krytyka kobiet

Czytamy fraszkę wspak.

Z odczytania od tyłu fraszki „Raki” dowiadujemy się, iż w ocenie mistrza z Czarnolasu kobiety są: materialistkami uwielbiającymi wydawanie pieniędzy, więcej dla nich znaczą pieniądze niż uczucia, kłamią, zdradzają i nie są stałe w uczuciach, zdobywają serca mężczyzn dla pieniędzy, są pozbawione cnót i zachowują się niegodnie. Dlatego poeta zaleca, aby mężczyźni nie ulegali im tak ślepo, „nie dawali się wodzić za nos” i nie ulegali emocjom „porywom serca”.

Podsumowanie

Fraszka wychwala zalety kobiet i gani ich wady. Nie wszystkie znane poecie przedstawicielki płci pięknej są idealne. Wariant I ukazuje te dobre cechy kobiet, Wariant II złe.

Zadania do wykonania

Interpretacja

Dzięki poezji uczymy się nazywać świat, wzbogacając słownictwo i wrażliwość. Wyobraź sobie, że jesteś autorem tego wiersza i chcesz wyjaśnić kilka ważnych spraw. To będzie Twoje osobiste odczytanie ukrytych w tekście sensów.

  1. Używając pięciu zdań pojedynczych (z orzeczeniem czasownikowym) lub więcej, wyjaśnij: jaką ważną wiedzą chcesz się podzielić?
  2. Nazwij przedstawione doświadczenia, emocje i oceń czy mają pozytywny wpływ na człowieka?
  3. Które ze zdań, wersów (możesz zacytować) uważasz za najważniejsze i dlaczego?
  4. Napisz zdanie będące głównym przesłaniem całego wiersza. Przekształć je na slogan czy życiową maksymę, którą chętnie zapiszesz w swoim pamiętniku.
  5. Oceń, czy wiersz może się podobać? Uzasadnij stanowisko.
  6. Zobrazuj graficznie główną myśl za pomocą pracy plastycznej lub multimedialnej.
Budowa i gramatyka

Do czasów pojawienia się wiersza wolnego, utwory liryczne miały budowę regularną, rytmikę i rymy jak współczesne piosenki pop, rap, reggae i in. Nic w tym dziwnego, poezja pochodzi od pieśni i śpiewania.

  1. Określ gatunek liryki i wiersza.
  2. Zbadaj nastrój kolejnych części i całego dzieła.
  3. Wypisz pierwszy, trzeci, piąty wyraz z wiersza i określ, jakie to części mowy?
  4. Wypisz z wiersza pięć kolejnych orzeczeń czasownikowych i/lub złożonych. Z każdym ułóż po jednym zdaniu.

Budowa wiersza

Fraszka jest zbudowana z 10 wersów i została napisana wierszem ciągłym (bez podziału na strofy – wiersz stychiczny). Wersy mają po 11 zgłosek i średniówkę po 5 sylabie. Są tutaj też rymy żeńskie sąsiednie.

Kochając, staraj się otwierać oczy.

Życiowe inspiracje

Plecy – wady – to jednak tylko część człowieka

Nie ma ludzi zupełnie złych lub całkiem dobrych: złożonych tylko z wad lub tylko z zalet. Podział na płeć nie wchodzi tutaj w grę, bo tyle samo jest dobrych co złych ludzi wśród kobiet i mężczyzn.

Charakter człowieka nie zależy od płci. Składamy się z wad i zalet. Koncentrując się tylko na wybranych cechach, postępujemy tak, jak byśmy patrzyli na plecy drugiego człowieka, a przecież mają jeszcze twarze itd.

Przed widzeniem u ludzi samych wad lub samych tylko zalet należy przestrzegać. To może prowadzić do zarozumialstwa, egoizmu i narcyzmu, ale też do oszustwa, rozczarowania, zawodu miłosnego, samotności i nienawiści, gdy w końcu kiedyś prawda wyjdzie na jaw i olśni swym blaskiem człowieka.

Podobny wiersz także zatytułowany „Raki” napisał w późniejszym baroku Jan Andrzej Morsztyn, korzystając z pomysłu mistrza Jana (por. „Raki” J.A. Morsztyna).

Czy wiersz Ci się podoba?
[ Razem: 0 Średnia: 0 ]

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *