O swej pannie

Analiza i interpretacja wiersza Jana Andrzeja Morsztyna „O swej pannie”. Poznaj informacje o epoce baroku i biografię poety w Wikipedii.

tekst interpretacja
Biały jest polerowny alabastr z Karrary,
Białe mleko przysłane w sitowiu z koszary,
Biały łabęć i białym okrywa się piórem,
Biała perła nieczęstym zażywana sznurem,
Biały śnieg świeżo spadły, nogą nie deptany,
Biały kwiat lilijowy za świeża zerwany,
Ale bielsza mej panny płeć twarzy i szyje
Niż marmur, mleko, łabęć, perła, śnieg, lilije.
Koncept tego wiersza polega na tym, aby wychwalać cerę ukochanej dziewczyny podmiotu lirycznego poprzez dobór odpowiednich i zaskakujących odbiorcę porównań.

Poeta zastosował anaforę – „Biały jest”, „Biała”, „Białe” – powtarzający się element na początku wersów. Dominuje tu porównanie bieli cery kobiety do kolejno wyliczanych:

  1. alabastru z Karrary (biały marmur),
  2. do mleka przysłanego z „koszary” (koszar: zagroda dla bydła, owiec),
  3. piór białego łabędzia,
  4. do pereł,
  5. świeżo spadającego śniegu,
  6. świeżo zerwanych kwiatów lilii.

To swoista gradacja bieli: od rzeczy białej do najbielszej – poeta zaznacza to pojęciem „bielsza mej panny…”. Wiersz kończy konstatacja, że biel cery (twarz i szyja) panny poety jest i tak bielsza niż  wymienione przedmioty, zwierzęta, zjawiska.

Nagromadzenie porównań ma olśnić pannę, wychwalić jej zalety i zapewne przekonać do autora słów, gdyż może być odbierane jako wyznanie miłosne. Poeta popisuje się także bogactwem stylistycznym, konceptem. Pragnie zaskoczyć czytelników i innych twórców – rymujących. W istocie, spotkania towarzyskie na dworach i popisy kunsztu słowa można by przyrównać do dzisiejszych pojedynków rapperów wprost z „8 Mili” (2002) Eminema.

Ale bielsza mej panny płeć twarzy i szyje…

Zadania do wykonania

Interpretacja

Dzięki poezji uczymy się nazywać świat, wzbogacając słownictwo i wrażliwość. Wyobraź sobie, że jesteś autorem tego wiersza i chcesz wyjaśnić kilka ważnych spraw. To będzie Twoje osobiste odczytanie ukrytych w tekście sensów.

  1. Używając pięciu zdań pojedynczych (z orzeczeniem czasownikowym) lub więcej, wyjaśnij: jaką ważną wiedzą chcesz się podzielić?
  2. Nazwij przedstawione doświadczenia, emocje i oceń czy mają pozytywny wpływ na człowieka?
  3. Które ze zdań, wersów (możesz zacytować) uważasz za najważniejsze i dlaczego?
  4. Napisz zdanie będące głównym przesłaniem całego wiersza. Przekształć je na slogan czy życiową maksymę, którą chętnie zapiszesz w swoim pamiętniku.
  5. Oceń, czy wiersz może się podobać? Uzasadnij stanowisko.
  6. Zobrazuj graficznie główną myśl za pomocą pracy plastycznej lub multimedialnej.
Budowa i gramatyka

Do czasów pojawienia się wiersza wolnego, utwory liryczne miały budowę regularną, rytmikę i rymy jak współczesne piosenki pop, rap, reggae i in. Nic w tym dziwnego, poezja pochodzi od pieśni i śpiewania.

  1. Określ gatunek liryki i wiersza.
  2. Zbadaj nastrój kolejnych części i całego dzieła.
  3. Wypisz po trzy pierwsze wyrazy wybranych wersów i rozpoznaj, jakie to część mowy?
  4. Wypisz z wiersza pięć kolejnych orzeczeń czasownikowych i/lub złożonych. Z każdym ułóż po jednym zdaniu.

Budowa wiersza

Wiersz napisano 13-zgłoskowcem w 8 wersach z rymami żeńskimi sąsiednimi. Poeta porównuje w niej biel cery swojej panny do bieli różnych przedmiotów i dochodzi do wniosku, iż nie ma na świecie nic bielszego niż jej ciało. Stosuje anaforę i porównania, wyodrębnia czy też wyolbrzymia jedną z cech urody (stosuje hiperbolę).Wiersz ma charakter miłosny i pochwalny, jest bliski peanowi.
Podmiot liryczny prawi komplement wybrance serca, zyskując tym jej przychylność lub ogólnie: wszystkich kobiet.

Do przemyślenia

Obowiązkowe peruki – zobacz film „Amadeusz” (1984 r.) o Mozarcie, wielkim kompozytorze.

Znając obyczaje barokowe, możemy powiedzieć, że płeć piękna musiała być obowiązkowo biała. Kobiety barokowe nie pokazywały się publicznie i nie udzielały towarzysko bez wizyty w komnacie z perukami, podobnie mężczyźni. Obowiązujące trendy wówczas to gruba warstwa makijażu, a także pudru na peruce i odkrytych częściach ciała: na twarzy i szyi. Ramiona zdobiły zasłaniające je rękawiczki. Podczas przechadzek na świeżym powietrzu odkryte części ciała zasłaniały od słońca specjalne parasolki.

Biel cery kobiety musiała być nienaganna i wyeksponowana.

Życiowe inspiracje

Rubens – Trzy gracje -kobiety idealne w baroku. Tak mogła wyglądać panna z wiersza.

Dama w XVII/XVIII wieku musiała bardzo dbać o to, aby czasami jej skóry nie przypiekło słońce, bo to dyskwalifikowało ją towarzysko (jak dzisiaj brak depilacji czy nieużywanie antyperspirantów). Opalone słońcem były wyłącznie chłopki pracujące w polu – damy nie pracowały fizycznie. Stosunek szlachty do chłopów był bardzo podobny do relacji pomiędzy panem i niewolnikiem, chłop był „własnością” pana i nie miał prawa głosu. Wszelkie zatem podobieństwa do chłopów dyskredytowały towarzysko – opalenizna u dam dworskich i szlachcianek była w 100% nieelegancka (passe).

Nadużywanie pudru i peruk mogło być powodem wielu pomyłek. Czasami podczas balów pary tańczyły, dwoje zakochanych ludzi spotykało się i poznawało dość pobieżnie, pobierali się, ale tak naprawdę pierwszy raz widzieli się w całej okazałości i prawdziwym wyglądzie po/przy wspólnej kąpieli. Po zdjęciu obowiązkowych peruk, krynoliny (szeroka suknia na stelażu z drutów, aby uzyskać kształt dzwonu), po zmyciu z siebie wszystkich dodatków, mogło się okazać, iż wymyci wyglądają (bez peruk i pudru) zupełnie inaczej niż podczas balów i dworskich flirtów…

Współcześnie dziewczęta i kobiety też chcą być piękniejsza niż są. Oblegają w tym celu stoiska z kosmetykami w każdym sklepie – także internetowym, przeglądają katalogi i wydają fortuny na farby, pomadki, cienie, lakiery itd. Chłopcom i  mężczyznom wystarcza mydło, pasta do zębów, krem do golenia i… bycie u boku pięknych dziewcząt, kobiet.

Wiersz wychwalający biel cery kobiety już dzisiaj nie powstałby, bo dziewczyny i kobiety XXI wieku „lubią brąz” – jak śpiewa Ryszard Rynkowski. Promienie słoneczne dostarczają nam witaminy „D”, ale też powodują starzenie się skóry i zmarszczki, więc uważajmy z opalaniem.

Czy wiersz Ci się podoba?
[ Razem: 0 Średnia: 0 ]

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *