O nierządne królestwo

Analiza i interpretacja wiersza Jana Kochanowskiego „O nierządne królestwo”. Poznaj informacje o epoce renesansu i biografię poety w Wikipedii.

Oprac.Streszcz./Interpr.Char.Plan/Mini

Analiza i interpretacja trzech pieśni z „Odprawy…”

tekst interpretacja
Pieśń jest częścią „Odprawy posłów greckich”

ULISSES (zabrał głos)

O nierządne królestwo1 i zginienia2 bliskie,
Gdzie ani prawa ważą3, ani sprawiedliwość
Ma miejsca, ale wszytko złotem kupić trzeba!
Jeden to marnotrawca umiał spraktykować,
Że jego wszeteczeństwa4 i łotrowskiej sprawy
Od małych aż do wielkich wszyscy jawnie bronią,
Nizacz5 prawdy nie mając ani końca patrząc,
Do którego rzeczy przyjść za ich radą muszą.
Nie rozumieją ludzie ani się w tym czują,
Jaki to wrzód szkodliwy w rzeczypospolitej
Młódź wszeteczna6: ci cnocie i wstydowi cenę
Ustawili; przed tymi trudno człowiekiem być
Dobrym; ci domy niszczą, ci państwa ubożą,
A rzekę7, że i gubią (Trojan poznasz potym!).
A przykładem zaś swoim jako wielką liczbę
Drugich przy sobie psują. Patrz, jakie orszaki
Darmojadów8 za nimi, którzy ustawicznym
Próżnowaniem a zbytkiem jako wieprze tyją.
Z tego stada, mniemacie, że się który przyda
Do posługi ojczyzny? Jako ten we zbroi
Wytrwa, któremu czasem i w jedwabiu ciężko?
Jako9 straż będzie trzymał, a on i w południe
Przesypiać się nauczył? Jako stos10 wytrzymać
Ma nieprzyjacielowi, który ustawicznym11
Pijaństwem zdrowie stracił? Takimi się czując,
A podobno nie czując, na wojnę wołają:
Boże, daj mi z takimi mężami zawżdy czynić!

Objaśnienia
1. nierządne królestwo – królestwo bez rządów, sobiepaństwo, samowola, anarchia szlachecka;
2. zginienia bliskie – bliskie zagłady;
3. ważą – znaczą;
4. wszeteczeństwa – działania nieprzyzwoite;
5. nizacz – za nic;
6. Młódź wszeteczna – nieprzyzwoita młodzież;
7. A rzekę – A powiem;
8. orszaki darmojadów – tłumy darmozjadów (nierobów, pasożytów żyjących na koszt rodziców);
9. Jako – w jaki sposób;
10. stos – cios, uderzenie;
11. Ustawicznym – ciągłym.

Nierządne królestwo to królestwo sprzedajne, w którym politycy sprzedają swoje parlamentarne głosy. Państwo kierowane przez ludzi lekceważących obowiązki musi zginąć.

Czytamy dalej: „ale wszystko złotem kupić trzeba”. To aluzja do Aleksandra (Parysa), który jako książę trojański przekupił senatorów, aby zagłosowali tak, jak on chciał, wbrew racji stanu, zatrzymując Helenę porwaną z greckiej Sparty. Spowodowało to wojnę trwającą dziesięć lat i upadek Troi. Politycy Rzeczpospolitej też tak niegodnie się zachowują.

Nierządne królestwo to kraj, w którym nie słucha się rozkazów króla i nie szanuje władzy, dominuje szlacheckie „sobiepaństwo” (samowola, anarchia). Politycy rozkoszują się władzą i niewiele robią dla społeczeństwa.

Termin „nierząd” został zaczerpnięty z życia obyczajowego (zob. nierząd w SJP) i jest dosadną oceną zachowania się szlachty podczas sejmików. Nie ma bardziej obraźliwego wyrazu na określenie polityka niż sprzedawczyk, czyli osoba podporządkowana temu, kto więcej zapłaci. Chodzi o proceder sprzedawania głosów za pieniądze ludziom spoza Sejmu – dzisiaj lobbystom, osobom zainteresowanym wprowadzeniem jakichś konkretnych ustaw, dzięki którym spełnią własne interesy, zarobią. Sprzedawczyk to synonim staropolskich terminów: przeniewierca, zaprzedaniec, ale także współczesnych: judasz i zdrajca.

Wszeteczeństwa – postępowanie nieprzyzwoite i gorszące – mogą ujść w nierządnym królestwie bezkarnie. Przykładem jest Parys trojański. Gardził opiniami mądrzejszych od siebie. Do młodego królewicza trojańskiego odnosi się wypowiedź: „Jeden to marnotrawca umiał spraktykować” – Parys, działając nieprzyzwoicie i niezgodnie z prawem, „od małych aż do wielkich” przekupił posłów.

Młódź wszeteczna – zdemoralizowana młodzież, źle  wychowana i rozpieszczona, to prawdziwy problem nie tylko Troi w osobie Parysa, ale też renesansowej Rzeczpospolitej. Są bezwstydni i wszelkie cnoty – zalety mają za nic. Ludzi cnotliwych potrafią przekupić: „ustawili ceny wstydowi”. Nie można przy nich być dobrym człowiekiem. Przez nich upadają domy (rodziny żyjące ponad stan, spełniając zachcianki dzieci) i państwa – przykładem jest Troja.

Kochanowski ustami Ulissesa bardzo krytycznie wyraża się o młodzieży szlacheckiej, nazywając ją „orszakami darmozjadów”. To ludzie bez ambicji, niczego nie tworzą, wszystko zawdzięczając swoim rodzicom i przodkom: majątek i dobre imię. Są próżniakami i „tyją jak wieprze”, zajmując się wyłącznie biesiadami i zabawą. To bardzo dosadna diagnoza młodego pokolenia skupiającego się na zaspokajaniu przyjemności i trwoniącego dorobek przodków.

Pytanie retoryczne zawiera nutę goryczy: „Czy z tego stada ktoś przyda się dla ojczyzny?” – aluzja do potrzeby obrony ojczyzny przed licznymi najazdami granic wschodnich (zob. „Pieśń o spustoszeniu Podola„). Raczej nie, ponieważ trudno im „w jedwabiach chodzić” a co dopiero w zbrojach. Ironiczne i bolesne podsumowanie stanu fizycznego młodzieży szlacheckiej. Kochanowski mówi o nich z goryczą, iż nauczyli się spać przez całe południe, więc nikt z nich nie będzie zdolny do trzymania warty ani też do walki.

Zdaniem poety młode pokolenia szlachty to ludzie rozpici i tchórzliwi. Owszem, potrafią deklarować chęć do wojny i walki, ale gdy są pijani, życie wydaje się proste. Pijąc i biesiadując, można wygrywać wojny tylko teoretycznie.

Z takim nastawieniem i kondycją fizyczną Polska prędko może stać się ofiarą napaści wrogo nastawionych sąsiadów. Potwierdza to końcowe zdanie wypowiedziane przez Ulissesa: „Boże, daj mi z takimi mężami zawżdy czynić”. Oznacza to, iż ów grecki wojownik potyczkę z takim wrogiem jak zdemoralizowana i rozpita młodzież trojańska (polska?) – z góry uważa za wygraną. Dlatego prosi Boga, aby zawsze dawał mu tak lichego przeciwnika – wojownik lubi wygrywać.

Zadania do wykonania

Interpretacja

Dzięki poezji uczymy się nazywać świat, wzbogacając słownictwo i wrażliwość. Wyobraź sobie, że jesteś autorem tego wiersza i chcesz wyjaśnić kilka ważnych spraw. To będzie Twoje osobiste odczytanie ukrytych w tekście sensów.

  1. Używając pięciu zdań pojedynczych (z orzeczeniem czasownikowym) lub więcej, wyjaśnij: jaką ważną wiedzą chcesz się podzielić?
  2. Nazwij przedstawione doświadczenia, emocje i oceń czy mają pozytywny wpływ na człowieka?
  3. Które ze zdań, wersów (możesz zacytować) uważasz za najważniejsze i dlaczego?
  4. Napisz zdanie będące głównym przesłaniem całego wiersza. Przekształć je na slogan czy życiową maksymę, którą chętnie zapiszesz w swoim pamiętniku.
  5. Oceń, czy wiersz może się podobać? Uzasadnij stanowisko.
  6. Zobrazuj graficznie główną myśl za pomocą pracy plastycznej lub multimedialnej.
Budowa i gramatyka

Do czasów pojawienia się wiersza wolnego, utwory liryczne miały budowę regularną, rytmikę i rymy jak współczesne piosenki pop, rap, reggae i in. Nic w tym dziwnego, poezja pochodzi od pieśni i śpiewania.

  1. Określ gatunek liryki i wiersza.
  2. Zbadaj nastrój kolejnych części i całego dzieła.
  3. Wypisz pierwszy, trzeci, piąty wyraz z wiersza i określ, jakie to części mowy?
  4. Wypisz z wiersza pięć kolejnych orzeczeń czasownikowych i/lub złożonych. Z każdym ułóż po jednym zdaniu.

Budowa dzieła

Pieśń składa się z 27. wersów, napisano ją wierszem białym bez rymów.

Nierząd to brak szacunku do rządzących i prawa

Do przemyślenia

Patriotyzm

Okres renesansu to dla Polski czasy licznych zagrożeń i zawirowań politycznych. Ogromne terytorium należało zabezpieczyć orężem przed wrogami. Aby się bronić, trzeba mieć armię. Koszty posiadania wojska ponosi całe społeczeństwo. Problem w tym, że szlachta nie chciała płacić podatków. Przestroga Kochanowskiego sprawdziła się i zrealizowała w XVIII wieku – Polska „zginęła”: „Nierządne i zginienia bliskie” jest królestwo, w którym nikt nie przejmuje się prawem a wszystko można kupić za pieniądze, nawet ludzi cnotliwych z zasadami.

Skazane na zagładę jest takie państwo, którego nikt nie broni. Dorośli koncentrują się na wygodach i pomnażaniu majątku, a młodsze pokolenia potrafią tylko brać. Zepsucie i demoralizacja młodych pokoleń pozwalała Kochanowskiemu przeczuwać, że takie postępowanie może doprowadzić kraj do zguby. Miał rację i przewidział, do czego doprowadzi zupełny brak odpowiedzialności za los ojczyzny. Gdyby słuchano takich mądrych głosów, Polska w XXI wieku byłaby zupełnie innym krajem: nie zniszczyłyby jej najazdy wrogów, zabory, wojny.

Naród składa się z ludzi, a ludzie bywają słabi i przekupni.

Życiowe inspiracje

Czego współcześnie może uczyć ta pieśń Kochanowskiego utrzymana w tonie przepowiedni? Że pomimo upływu wieków w polityce nic się nie zmieniło? Być może. Z pewnością wśród ludzi rządzących zawsze znajdą się tacy, przed którymi poeta przestrzega – Parysowie. Należy dbać o ojczyznę i nie żałować pieniędzy na armię? To także ważna nauka i przestroga.

Dla każdego ucznia jednak jest też inne przesłanie wynikające z dzieła „O nierządne królestwo”, a mianowicie praca nad sobą. Mistrz z Czarnolasu przestrzega przed złym wychowaniem młodych pokoleń, bo to one będą kiedyś kierowały krajem. To wielka odpowiedzialność nakładająca na każdego z nas niezależnie od wieku obowiązek samorozwoju. Im więcej mądrości, tym większa świadomość tego, co aktualnie dzieje się w kraju i poza nim. Lepsze wykształcenie szkolne daje państwu ochronę przed nonszalancją i samolubstwem, którego nie ustrzegli się Polacy żyjący przed setkami lat.

Analiza i interpretacja trzech pieśni z „Odprawy…”

Oprac.Streszcz./Interpr.Char.Plan/Mini

Czy wiersz Ci się podoba?
[ Razem: 1 Średnia: 5 ]

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *