Na wyspach Bergamutach

Analiza i interpretacja wiersza Jana Brzechwy „Na wyspach Bergamutach”. Poznaj informacje o  międzywojniu i biografię poety w Wikipedii.

lp. tekst interpretacja
 1 Na wyspach Bergamutach
Podobno jest kot w butach,
Podmiot liryczny zabiera czytelników na wyspy Bergamuty, które sam wymyślił – nie ma jej na mapie świata. Aby poprawnie wymawiać nazwę, odmieńmy ją przez przypadki:

lp. przypadek liczba mnoga
1 mianownik Bergamuty
2 dopełniacz Bergamutów
3 celownik Bergamutom
4 biernik Bergamuty
5 narzędnik Bergamutami
6 miejscownik Bergamutach
7 wołacz Bergamuty

Czym różnią się Bergamuty od realnie istniejących wysp? Wyliczmy, kto/co tam jest:

  1. kot w butach; (strofa 1)
  2. mrówka niosąca osła; (2)
  3. kura znosząca złote jajka; (3) – samograjka: grająca solo, sama znosząca złote jajka;
  4. jabłka w gronostajowych czapkach na dębach; (4) gronostaj – zwierzę z rodziny łasic.
  5. stary wieloryb w okularach; (5)
  6. uczone łososie w pomidorowym sosie; (6)
  7. szklana góra a na niej (7)
  8. tresowane szczury; (7)
  9. słoń z dwiema trąbami; (8)

Wiersz kończy wers (strofa 8), w którym podmiot ujawnia, że „tych wysp nie ma”. Po co więc je wymyślił? Możemy wymienić kilka powodów:

  1. To tylko zabawna wyliczanka dla dzieci typu „abecadło z pieca spadło”.
  2. Wiersz do ćwiczeń językowych i pamięciowych.
  3. Wiersz pokazuje sposób powstawania świata w wyobraźni wrażliwych dzieci.
  4. Aby pokazać kontrast między światami: realnym i fikcyjnym w celu zaskoczenia lub nabrania nieświadomego czytelnika typu: „Tylko żartowałem”.
  5. Spiętrzenia paradoksów, zjawisk, których nie ma, aby podważyć lub skonfrontować je z przyjętymi standardami.
  6. Sposób kreacji rzeczywistości o wielu znaczeniach i dalekich metaforach*.
2 Widziano także osła,
Którego mrówka niosła,
3 Jest kura samograjka
Znosząca złote jajka,
4 Na dębach rosną jabłka
W gronostajowych czapkach,
5 Jest i wieloryb stary,
Co nosi okulary,
6 Uczone są łososie
W pomidorowym sosie
7 I tresowane szczury
Na szczycie szklanej góry,
8 Jest słoń z trąbami dwiema
I tylko… wysp tych nie ma

I tylko… wysp tych nie ma

Zadania do wykonania

Interpretacja

Dzięki poezji uczymy się nazywać świat, wzbogacając słownictwo i wrażliwość. Wyobraź sobie, że jesteś autorem tego wiersza i chcesz wyjaśnić kilka ważnych spraw. To będzie Twoje osobiste odczytanie ukrytych w tekście sensów.

  1. Używając pięciu zdań pojedynczych (z orzeczeniem czasownikowym) lub więcej, wyjaśnij: jaką ważną wiedzą chcesz się podzielić?
  2. Nazwij przedstawione doświadczenia, emocje i oceń czy mają pozytywny wpływ na człowieka?
  3. Które ze zdań, wersów (możesz zacytować) uważasz za najważniejsze i dlaczego?
  4. Napisz zdanie będące głównym przesłaniem całego wiersza. Przekształć je na slogan czy życiową maksymę, którą chętnie zapiszesz w swoim pamiętniku.
  5. Oceń, czy wiersz może się podobać? Uzasadnij stanowisko.
  6. Zobrazuj graficznie główną myśl za pomocą pracy plastycznej lub multimedialnej.
Budowa i gramatyka

Do czasów pojawienia się wiersza wolnego, utwory liryczne miały budowę regularną, rytmikę i rymy jak współczesne piosenki pop, rap, reggae i in. Nic w tym dziwnego, poezja pochodzi od pieśni i śpiewania.

  1. Określ gatunek liryki i wiersza.
  2. Zbadaj nastrój kolejnych części i całego dzieła.
  3. Wypisz pierwszy, trzeci, piąty wyraz z wiersza i określ, jakie to części mowy?
  4. Wypisz z wiersza pięć kolejnych orzeczeń czasownikowych i/lub złożonych. Z każdym ułóż po jednym zdaniu.

Budowa wiersza

Poeta użył wiersza sylabicznego złożonego z 8. strof po 2. wersy napisane 7-zgłoskowcem w każdej z rymami żeńskimi sąsiednimi.

*Do przemyślenia dla dojrzałych

Na wyspach BergamutachW poezji nie wszystko jest lub musi być traktowane dosłownie i takie, do jakiego jesteśmy przyzwyczajeni. Rozważmy czy rzeczywiście podawane w wierszu zjawiska są przypadkowe a świat Bergamutów utopijny?

Zagrajmy w skojarzenia. Z czym można by zestawić wyliczenia z wiersza, oczywiście bez zbytniego naciągania:

  1. kot w butach; (strofa 1) – Gra słów: kot lubi leżeć w wąskich pudełkach i innych przedmiotach – np. w butach. Nie musi ich mieć na nogach?
  2. mrówka niosąca osła; (2) – Mrówki oprócz pracowitości słyną z tego, że potrafią podnieść coś o wadze 5 razy większej niż ich waga. Jedna mrówka waży średnio 5 miligramów, więc dosłowne tłumaczenie odpada. Mrówka może symbolizować jednak robotnika, osioł zaś rozpustę i głupotę, czyli… robotnicy pracują a osły się bawią, żerując na nich? Metafora świata kapitalistycznego lub socjalistycznego, w którym miliony ludzi pracują na elitę będącą  „u koryta”?
  3. kura znosząca złote jajka; (3) – samograjka: grająca solo, sama znosząca złote jajka; – Kolor złoty przypomina żółty i wcale nie jest powiedziane, że jajka są ze złota, ale że są złote, czyli np. żółte. Kura znosząca złote jajka to metafora jakiejś opłacalnej dziedziny życia lub narzędzi przynoszących wielokrotne i dość nieoczekiwane zyski komuś, kto na to nie zasłużył? Taką kurą mogą być bogactwa naturalne…
  4. jabłka w gronostajowych czapkach na dębach; (4) Gronostaj to zwierzę z rodziny łasic. Dęby dają światu zwierząt żołędzie, które mają kapelusiki podobne do koloru futerka gronostajów. Przypadek? Od dojrzałych jabłek żołędzie różnią się wielkością i krojem liści. Komuś, kto nie zna się na drzewach można wmówić wszystko.
  5. stary wieloryb w okularach; (5) – Wieloryb, stary czy młody, gdy się wynurza z głębin, ma w oczach wodę, czasami wygląda jakby miał okulary. Jakkolwiek wieloryb to też pejoratywne określenie kogoś z wyraźną nadwagą, przydomek nadawany złośliwie komuś, kogo nie lubimy np. u władzy, w rodzinie?
  6. uczone łososie w pomidorowym sosie; (6) – Uczone łososie w pomidorowym (czerwonym?) sosie kojarzą się z ludźmi wykształconymi zamkniętymi w świecie własnych przyzwyczajeń, zakutych, „odpornych” na nowości lub rozwój (por. „Skumbrie w tomacie„).
  7. tresowane szczury na szklanej górze (7, 8) – Szklana góra (aluzja do mitu: szklane domy?) to dno butelki, która po wypiciu nadmiaru trunku i za często potrafi pokazywać nie tylko tresowane szczury, ale białe myszki… Szczury są też symbolem sprytu i przebiegłości, kogoś, kto potrafi „ustawić się w życiu” a nawet zdradzić najbliższych dla odniesienia sukcesu, stąd powiedzenie: „Ty podły szczurze”.
  8. słoń z dwiema trąbami; (8) – słoń z dwiema trąbami? Czasami słoń ma dwie trąby… Dzieci odwiedzające z rodzicami zoo pytają, co to za druga trąba i dorosłym trudno to wyjaśnić. W każdym razie nadmiar trąb to „rozpusta” – każda.

Reasumując, kolejne wersy wiersza można odczytać jak grę słów. Wieloznaczność skojarzeń czy też traktowanie wyrazów mniej dosłownie niż przywykliśmy, stawia je w innym świetle. Dla dzieci to wyliczanka z niestworzonymi i nieistniejącymi zjawiskami w tle, bez głębszej treści. Dla dorosłych wcale tak być nie musi. Patrząc na świat przez „szklaną górę”, z dużą dozą fantazji i tolerancji, można odkrywać swoje światy i inaczej niż tradycyjnie lub na potrzeby szkoły odczytywać „zaklęte w wersach” treści.

„Na wyspach Bergamutach” to pastisz na każdy utopijny ustrój społeczny?

Czy wiersz Ci się podoba?
[ Razem: 0 Średnia: 0 ]

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *