By rozum był przy młodości

Analiza i interpretacja wiersza Jana Kochanowskiego „By rozum był przy młodości” (fragm. „Odprawy posłów greckich”). Poznaj informacje o renesansie i biografię poety w Wikipedii.

Oprac.Streszcz./Interpr.Char.Plan/Mini

Analiza i interpretacja trzech pieśni z „Odprawy…”

tekst interpretacja
By rozum był przy młodości,
Nigdy takiej obfitości
Pereł morze i ziemia złota nie urodzi,
Żeby tego nie mieli tym dostawać młodzi.
Pieśń ta pochodzi z „Odprawy posłów greckich” i jest analizą złego postępowania Aleksandra (Parysa), krytyką krótkowzroczności i egoizmu młodego księcia trojańskiego, który porwał Helenę i wywołał tym wojnę Troi ze Spartą – śmierć wielu niewinnych osób. Można rozpatrywać ją także w kategorii aluzji do młodego pokolenia polskiej szlachty. Mistrzowi z Czarnolasu głęboko w sercu leżała edukacja młodzieży i jej patriotyczne wychowanie, bo Polska w okresie renesansu była krajem potężnym ekonomicznie i terytorialnie.

Kochanowski stwierdza, że cechą młodości nie jest mądrość, niestety. Świat zyskałby na tym więcej korzyści (obfitości) niż na bogactwach naturalnych: wszystkie perły mórz i złoto ziemi są przy mądrości młodzieży niewiele warte.

Mniej byłoby na świecie trosk – problemów, gdyby młodość szła w parze z mądrością. Gdyby tak się działo, młodzież mogłaby czerpać większe korzyści z życia. Nie raniliby też bliskich (powinnych) i nie sprawialiby im przykrości.

W trzeciej strofie poeta uważa, iż młodzież nie postępuje racjonalnie. Zaspokaja tylko swoje potrzeby, interesując się przyjemnościami (zabawa, jedzenie, alkohol itp.). Młodzi nie dbają też o nic, nawet o zdrowie (bawią się ponad miarę) i majątek (nie interesują się gospodarką), dobre imię (nie mają wstydu i umiaru) i nie zajmują się ojczyzną (nie interesuje ich los ojczyzny, brakuje im patriotyzmu).

W kolejnych wersach zwrot bezpośredni do Boga – „O Boże na wielkim niebie” – sygnalizuje, iż podmiot liryczny zwraca się do stwórcy (inwokacja), chcąc podkreślić swoją bezradność. Młodość charakteryzuje się brakiem powagi i roztropności. Gdyby Bóg dał młodości rozum (baczenie), to świat zyskałby na tym. W takim przypadku młodzież musiałaby się pozbyć elementu spontaniczności, beztroski, fantazji itd. – „tego żal stracić”.

Dalej jest mowa o Helenie. O jej losach będzie tego dnia rozstrzygać rada. Przybyli posłowie żądają, aby wróciła do Sparty/Grecja/.

Mniej by na świecie trosk było,
By się to dwoje łączyło;
I oni by rozkoszy trwalszych używali,
Siebie ani powinnych w żal by nie wdawali
Teraz, na rozum nie dbając,
A żądzom tylko zgadzając,
Zdrowie i sławę tracą, tracą majętności
I ojczyznę w ostatnie zawodzą trudności.
O Boże na wielkim niebie!
Drogo to, widzę, u Ciebie
Dać młodość i baczenie za raz; jedno płacić
Drugim trzeba: to dobre, a tego żal stracić.
Ale oto Helenę widzę: co też teraz
Nieboga myśli wiedząc, że dziś o niej w radzie
Ostateczne namowy, ma-li w Troi zostać
Czyli Grecyją znowu i Spartę nawiedzić?

Zadania do wykonania

Interpretacja

Dzięki poezji uczymy się nazywać świat, wzbogacając słownictwo i wrażliwość. Wyobraź sobie, że jesteś autorem tego wiersza i chcesz wyjaśnić kilka ważnych spraw. To będzie Twoje osobiste odczytanie ukrytych w tekście sensów.

  1. Używając pięciu zdań pojedynczych (z orzeczeniem czasownikowym) lub więcej, wyjaśnij: jaką ważną wiedzą chcesz się podzielić?
  2. Nazwij przedstawione doświadczenia, emocje i oceń czy mają pozytywny wpływ na człowieka?
  3. Które ze zdań, wersów (możesz zacytować) uważasz za najważniejsze i dlaczego?
  4. Napisz zdanie będące głównym przesłaniem całego wiersza. Przekształć je na slogan czy życiową maksymę, którą chętnie zapiszesz w swoim pamiętniku.
  5. Oceń, czy wiersz może się podobać? Uzasadnij stanowisko.
  6. Zobrazuj graficznie główną myśl za pomocą pracy plastycznej lub multimedialnej.
Budowa i gramatyka

Do czasów pojawienia się wiersza wolnego, utwory liryczne miały budowę regularną, rytmikę i rymy jak współczesne piosenki pop, rap, reggae i in. Nic w tym dziwnego, poezja pochodzi od pieśni i śpiewania.

  1. Określ gatunek liryki i wiersza.
  2. Zbadaj nastrój kolejnych części i całego dzieła.
  3. Wypisz pierwszy, trzeci, piąty wyraz z wiersza i określ, jakie to części mowy?
  4. Wypisz z wiersza pięć kolejnych orzeczeń czasownikowych i/lub złożonych. Z każdym ułóż po jednym zdaniu.

Budowa wiersza

Pieśń została napisana w 5. strofach czterowersowych (zgłoski w wersach: 8, 8, 13, 13) z rymami żeńskimi sąsiednimi.

…młodość górna i durna – powie kiedyś Mickiewicz w „Polały się łzy…”.

Do przemyślenia

By rozum był przy młodości
Młodzież

Kochanowski mówi o młodości. Młodzi nie potrafią kierować się mądrością i na tym tracą. W ciągłym pędzie za wrażeniami i doznaniami, potrzebą odczuwania intensywności życia, na niczym nie potrafią się koncentrować, nawet na przyjemnościach.

Dbają wyłącznie o swoje dobro, pomijają bliskich i ojczyznę. Dowodem na to jest (będzie) postępowanie Parysa, który porwał Helenę. Mimo iż zdaje sobie sprawę z faktu zbliżającej się wojny i rozlewu krwi, nie chce zrezygnować z nagrody, jaką przypisała mu Afrodyta. Z treści „Odprawy” dowiemy się o zdobywaniu poparcia wśród rady trojańskiej przez niego za pomocą przekupstwa.

Ślepa młodość jest bardzo krótkowzroczna i nie ma krzty wyobraźni. Przez Parysa zginie całe miasto (państwo). Polska młodzież w okresie „złotego wieku” wolności szlacheckiej słynęła z takiego samego stosunku do problemów odpowiedzialności za kraj i obyczaje moralne. I… Polska zginęła na cały XIX wiek z map świata. Takie były skutki wychowywania młodzieży właśnie w duchu wolności i sobiepaństwa, braku wymagań, stawiania wyższych celów, budowania aspiracji i współzawodnictwa.

Życiowe inspiracje

Nastoletni człowiek i młodzi ludzie zawsze powinni postępować tak, aby w przyszłości nie wstydzić się swojego zachowania. Młodość to okres, w którym nie lubimy mieć ograniczeń. Nie cierpimy zakazów i nakazów, nudów i pouczeń. Niestety dla młodzieży – młodość to także okres, kiedy musimy się określić, jakimi ludźmi być i co robić przez resztę życia. To wymusza postawy racjonalne. Gdy rodzice i nauczyciele pytają Cię, kim chcesz być, jakie masz plany na przyszłość, oznacza to, iż właśnie jest pora, aby niektóre sprawy poddać pod rozwagę.

Nie wolno w nieskończoność tych pytań zbywać, udając, że jakoś to będzie. Bo nie ma być „jakoś” (byle jak), ale dobrze czy bardzo dobrze. W szkole średniej to „ciśnienie” na życiowe cele wzrasta. Najgorsza w młodości jest świadomość jakości decyzji: zaważą one bowiem na losach naszych przyszłych rodzin, a także całego państwa. Jeśli więc wybierasz jakiś zawód, to w ślad za tym idzie odpowiedni poziom życia.

Im większe stawiasz sobie wymagania, tym większe potem czerpiesz korzyści materialne dla siebie i swojej rodziny. Szkoła ogranicza człowieka – mówi wielu! Fakt. Jednak warto pomęczyć się kilka lat, aby potem przez całe życie czerpać z tego „poświęcenia” profity i odnajdywać szczęście.

Analiza i interpretacja trzech pieśni z „Odprawy…”

Oprac.Streszcz./Interpr.Char.Plan/Mini

Czy wiersz Ci się podoba?
[ Razem: 0 Średnia: 0 ]

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *